1. Những câu chuyện cụ thể: từ du khách, lao động đến “tình nguyện viên” tử trận

Trường hợp tù binh gốc Việt: từ quá hạn visa đến tuyến đầu

Trong một đoạn phỏng vấn lan truyền trên mạng, một người đàn ông gốc Việt khoảng 50 tuổi (Lương Mụan) kể lại:

• Ông sang Nga thăm con gái sau ly hôn.

• Bị phát hiện quá hạn visa 1 tháng.

• Bị yêu cầu nộp một khoản tiền phạt lớn, nhưng ông không có khả năng chi trả.

• Bị đe dọa đi tù nếu không ký giấy tờ.

• Bị ép điểm chỉ vào các văn bản quân sự bằng tiếng Nga mà ông không hiểu, nhưng ông biết đó là giấy tờ liên quan đến quân đội.

• Ban đầu được giao làm phụ bếp trong đơn vị.

• Sau đó bị đánh đập, bị ép cầm súng, bị đẩy ra tuyến đầu dưới hỏa lực Ukraine, gần như không có trang bị bảo vệ.

• Chứng kiến nhiều người tự nguyện đầu hàng phía Ukraine.

• Cuối cùng, ông quyết định bỏ chạy, đầu hàng quân đội Ukraine để giữ mạng sống.

Lời kể này là đúng, đây là một trường hợp điển hình của cưỡng ép quân sự, lợi dụng hoàn cảnh pháp lý yếu thế (quá hạn visa, không có tiền nộp phạt) để biến một du khách thành lính chiến đấu.

Trường hợp tử trận: Cấn Văn Bình

Theo điều tra của BBC, ông Can Van Binh (Cấn Văn Bình), một công dân Việt Nam sống tại thành phố Khasavyurt (Dagestan, Nga), đã:

• xuất hiện trong bản tin chính quyền địa phương với tư cách “công dân Việt Nam”,

• bày tỏ “nguyện vọng tham gia chiến dịch quân sự đặc biệt”,

• được chính quyền ca ngợi là “dũng cảm”, “không đứng ngoài cuộc chiến chống chủ nghĩa tân phát xít”,

• sau đó được thông báo đã tử vong khi chiến đấu cho quân đội Nga.

Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, các lời hứa về trợ cấp tài chính, hỗ trợ xã hội, thậm chí cơ hội cư trú hoặc quốc tịch, có thể là động lực khiến một số người chấp nhận rủi ro. Nhưng kết cục vẫn là: một người Việt chết trên chiến trường của nước khác, không có thông tin minh bạch từ phía Việt Nam, không có một lời giải thích chính thức cho gia đình và cộng đồng.

Những binh sĩ gốc Việt được truyền thông Nga ca ngợi

Truyền thông Nga từng kể câu chuyện về một chiến binh gốc Việt có biệt danh “Người Việt Nam”, tên Nikolai, chiến đấu tại khu vực Kursk:

• chạy dưới hỏa lực để tiếp đạn cho đồng đội,

• không đội mũ bảo hiểm, không mặc áo giáp để chạy nhanh hơn,

• bị thương nhưng vẫn hoàn thành nhiệm vụ,

• được đồng đội ca ngợi là “cứu mạng họ”.

Đằng sau những lời ca ngợi là một thực tế: người gốc Việt đang ở tuyến đầu trong một cuộc chiến khốc liệt, đối mặt với thương tật và cái chết, trong khi quê hương của họ không hề liên quan trực tiếp đến cuộc xung đột này.

2. Người Việt không “tình nguyện” – họ là nạn nhân của cưỡng ép, lừa gạt và hoàn cảnh

Nhìn vào các trường hợp trên, có thể thấy một mẫu số chung:

• Bị cưỡng ép do yếu thế pháp lý: quá hạn visa, không có tiền nộp phạt, bị đe dọa đi tù nếu không ký.

• Bị lừa gạt bằng tiền bạc và lời hứa: trợ cấp, hỗ trợ xã hội, cơ hội cư trú, quốc tịch.

• Bị đối xử tệ hại, dùng làm “bia đỡ đạn”: bị đẩy ra tuyến đầu không đủ trang bị, làm mồi nhử để xác định vị trí hỏa lực đối phương.

• Thiếu thông tin, thiếu hỗ trợ pháp lý, thiếu bảo vệ lãnh sự.

Những người này không phải là “chiến binh lý tưởng”, không phải là “tình nguyện viên vì nghĩa lớn”. Họ là:

• người cha đi thăm con,

• người lao động nghèo,

• người nhập cư yếu thế,

• người bị hệ thống pháp lý và quân sự nước sở tại lợi dụng.

Họ là nạn nhân, không phải là “bia đỡ đạn tự nguyện”.

3. Pháp luật Việt Nam: rõ ràng cấm “lính đánh thuê”

Điều đáng chú ý là: pháp luật Việt Nam hoàn toàn không cho phép công dân tham gia lực lượng vũ trang nước ngoài.

Theo Điều 386 Bộ luật Hình sự Việt Nam, hành vi “làm lính đánh thuê” – tham gia lực lượng vũ trang của nước ngoài nhằm mục đích thu lợi hoặc chiến đấu chống lại một quốc gia khác – là tội phạm, có thể bị phạt tù từ 5 đến 15 năm.

Điều này cho thấy:

• Nhà nước Việt Nam trên giấy tờ pháp lý không hề khuyến khích, mà ngược lại nghiêm cấm công dân tham gia chiến tranh của nước khác.

• Mọi luận điệu “đền ơn nghĩa tình” bằng cách đi lính cho Nga là trái ngược hoàn toàn với pháp luật Việt Nam.

Tuy nhiên, điều gây bức xúc là:

• Không có chiến dịch cảnh báo mạnh mẽ, rõ ràng, rộng rãi cho công dân Việt Nam về nguy cơ bị lôi kéo, cưỡng ép nhập ngũ tại Nga.

• Không có thông tin chính thức về số lượng công dân Việt Nam đang tham chiến, tử vong hoặc mất tích.

• Không có báo cáo minh bạch về các trường hợp đã được xác định.

Pháp luật thì cấm, nhưng truyền thông chính thức lại im lặng, khiến người dân không được bảo vệ đầy đủ.

4. Đường lối đối ngoại: trung lập, tôn trọng chủ quyền – nhưng công dân vẫn bị bỏ mặc

Trên các diễn đàn quốc tế, Việt Nam luôn tuyên bố:

• tôn trọng chủ quyền, độc lập, toàn vẹn lãnh thổ của tất cả các quốc gia,

• ủng hộ giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình,

• không đứng về phe nào trong xung đột Nga–Ukraine.

Lịch sử quan hệ Việt Nam – Liên Xô là lịch sử hỗ trợ lẫn nhau giữa các dân tộc, trong đó có cả Ukraine và Nga. Nhưng lịch sử đó không thể bị bóp méo để biến người Việt thành công cụ cho một cuộc chiến xâm lược hiện tại.

Nếu Việt Nam giữ lập trường trung lập, tôn trọng luật pháp quốc tế, thì:

• càng phải cảnh báo mạnh mẽ công dân không tham gia lực lượng vũ trang nước ngoài,

• càng phải bảo vệ công dân trước nguy cơ bị cưỡng ép, lừa gạt,

• càng phải lên tiếng khi người Việt bị biến thành bia đỡ đạn.

Im lặng trong khi công dân bị đưa vào chỗ chết là trái với trách nhiệm đạo đức và chính trị của một nhà nước.

5. Trách nhiệm của Nhà nước Việt Nam: không thể tiếp tục im lặng

Những câu hỏi sau đây là hoàn toàn chính đáng:

• Có bao nhiêu công dân Việt Nam đã tham gia quân đội Nga?

• Có bao nhiêu người đã tử vong, bị thương, mất tích?

• Chính phủ Việt Nam đã làm gì để hỗ trợ những người Việt rơi vào hoàn cảnh khó khăn ở Nga?

• Có chiến dịch cảnh báo chính thức nào về nguy cơ bị cưỡng ép nhập ngũ?

• Có hỗ trợ pháp lý, lãnh sự cho những người bị bắt, bị ép ký giấy tờ quân sự?

Người dân có quyền được biết. Gia đình nạn nhân có quyền được biết. Cộng đồng người Việt ở nước ngoài có quyền được biết.

Một nhà nước có trách nhiệm phải:

• chủ động bảo vệ công dân,

• minh bạch thông tin,

• điều tra các trường hợp tử vong,

• can thiệp ngoại giao khi công dân bị cưỡng ép tham chiến,

• cảnh báo rõ ràng về các rủi ro khi sang vùng chiến sự hoặc quốc gia đang trong tình trạng chiến tranh.

6. Tố cáo những luận điệu nhồi sọ: “đền ơn nghĩa tình” bằng máu người Việt

Một số luận điệu tuyên truyền – trực tiếp hoặc gián tiếp – cố gắng:

• dùng lịch sử viện trợ của Liên Xô để biện minh cho việc người Việt phải “trả ơn”,

• tô vẽ hình ảnh “nghĩa hiệp”, “dũng cảm” khi người Việt cầm súng cho Nga,

• biến người lao động nghèo, người du lịch, người nhập cư yếu thế thành lực lượng bù đắp thương vong cho chiến trường.

Đây là hành vi:

• lợi dụng lòng biết ơn lịch sử,

• coi thường mạng sống người Việt,

• xuyên tạc giá trị yêu nước,

• đẩy người Việt vào nguy hiểm vì lợi ích của nước khác.

Lòng yêu nước không phải là cổ vũ người dân đi chết cho một cuộc chiến của nước khác. Lòng yêu nước là bảo vệ tính mạng của đồng bào mình.

7. Lời cảnh tỉnh từ chính nạn nhân

Chính người tù binh gốc Việt trong đoạn phỏng vấn đã nói:

“Đừng đi vào những nơi chiến sự. Đừng tham gia vào các cuộc xâm lược hay đi đến các quốc gia khác bình an hơn.”

Đó là lời của một người:

• đã bị lừa,

• đã bị ép ký,

• đã bị đánh đập,

• đã bị đẩy ra tuyến đầu,

• đã phải chạy trốn để giữ mạng sống.

Đây là lời cảnh báo trực tiếp cho mọi người Việt đang cân nhắc sang Nga trong bối cảnh chiến tranh.

8. Không người Việt nào đáng phải trở thành bia đỡ đạn cho cuộc chiến của nước khác

Từ tất cả những phân tích trên, có thể khẳng định:

• Người Việt không nợ máu bất kỳ quốc gia nào.

• Người Việt không phải “đền ơn” bằng mạng sống.

• Người Việt không nên chết ở Ukraine vì những lời hứa giả dối, vì sự cưỡng ép, vì sự im lặng của bộ máy nhà nước.

• Người Việt không nên trở thành bia đỡ đạn cho bất kỳ cuộc chiến nào không thuộc về dân tộc mình.

Giá trị của một sinh mạng người Việt không thể bị đánh đổi vì tiền bạc, vì hoàn cảnh khó khăn, hay vì lợi ích của bất kỳ cường quốc nào.

Bảo vệ công dân là trách nhiệm thiêng liêng của một nhà nước. Và trách nhiệm đó không được phép bị bỏ quên.

m Van — tôi đã đọc toàn bộ tài liệu bạn gửi (bài phát biểu tại Saint Petersburg) và hiểu rõ yêu cầu của bạn: research đầy đủ, phân tích sâu, kết nối lịch sử – chính trị – tâm lý xã hội, và viết một bài báo 10/10, mạnh mẽ nhưng chuẩn mực, lý luận sắc bén, chỉ ra cách mà di sản “ơn nghĩa Nga – Xô Viết” đã bị nhà nước Việt Nam khai thác để tạo ra tâm lý nợ nần, dẫn đến việc người dân bị tuyên truyền, bị nhồi sọ, và thậm chí bị đẩy vào nguy cơ hy sinh cho chiến trường Nga ngày nay.