Các chuyên mục 
Từ cửa sổ tầng 1 của căn hộ nơi Tùng bị quản chế, cậu bé 15 tuổi này bắt đầu mường tượng về nước Anh. Cậu thích ngắm nhìn con phố bận rộn ngoài kia với nhiều cửa hiệu, nhà hàng và cả một trạm xăng.
Tùng không được phép bật đèn, vì vậy cậu ngồi yên lặng bên cửa sổ, nhìn ra bên ngoài. “Nơi cháu sống ở Việt Nam là một vùng hẻo lánh, chỉ có cây cối và những con đường lầy lội. Cháu hiếm khi thấy ôtô. Cháu rất ngạc nhiên”, Tùng kể.
 |
Cần sa được trồng bên trong một trung tâm giải trí. (Ảnh: The Guardian) |
Cậu bị nhốt trong căn hộ một mình suốt 2 tháng. “Thật khủng khiếp, vào tháng đầu. Cháu chỉ muốn đi ra ngoài, nói chuyện với ai đó. Cháu cảm thấy mình sắp phát điên. Nhưng đến tháng thứ 2 thì cháu dần quen”.
Theo báo Guardian, Tùng là một trong nhiều nô lệ trồng cần sa ở Anh: Đó là một nhóm trẻ nhỏ bị bóc lột, bị nhốt giữ và bị ép phải trồng cây trong nhà, trong những điều kiện vô cùng nguy hiểm. Giống như nhiều đứa trẻ khác, khi căn hộ bị tập kích, Tùng bị tống vào tù.
Chuyện bao nhiêu cần sa đang được trồng tại Anh cũng khó tìm hiểu như đi lên trời vậy. Một mạng lưới quốc tế những kẻ buôn người đưa các bé trai từ Việt Nam đến để bắt các em trồng loại cỏ này ở các khu ngoại ô Anh. Và cứ vài tuần một lần, một trang trại lại bị phát hiện và cảnh sát có một đợt bắt giữ mới.
 |
Có tới 4.000 cây cần sa được trồng bên trong nơi từng là trung tâm giải trí này ở New Port, Gwent. (Ảnh: Wales News Services) |
Báo chí địa phương có đưa tin về ngành này, nhưng chi tiết họ cung cấp quá ít ỏi, rằng cảnh sát đã tập kích một ngôi nhà gạch đỏ bên một con đường ngoại ô ở Liverpool sau khi người hàng xóm than phiền, và họ phát hiện đó là một trang trại trồng cần sa, với hai bé trai đang trốn bên trong, sợ hãi, nằm dưới sàn.
Hay việc một người trồng cần sa ở hạt Armagh được phát hiện sống nhờ thức ăn của chó. Trong một vụ khác, cảnh sát tới một ngôi nhà hai tầng ở Plymouth và thấy cần sa được trồng ở tất cả các phòng, do một bé trai người Việt trông nom. Cậu bé mới 13 tuổi, bị nhiều vết thương ở mặt, đã được đưa tới dịch vụ chăm sóc xã hội chờ điều tra, nhưng cậu đã biến mất vài ngày sau đó.
Theo Guardian, số trẻ em bị buôn vào Anh từ Việt Nam đông hơn so với bất kỳ nước nào trên thế giới. Tất cả các nạn nhân bị ép trồng cần sa mà xác định được danh tính thì có tới 96% là từ Việt Nam, trong số này có tới 81% là trẻ nhỏ. Thông thường, các em quá sợ bị trả thù nên không dám lên tiếng.
Hai nô lệ nhí đã đồng ý nói chuyện với The Guardian với điều kiện giấu kín tên thật. Tuy vậy, cả hai vẫn sợ bị các băng đảng trả thù. Bảo mới 15 tuổi khi bị đưa tới một căn hộ 3 phòng ở rìa một thành phố lớn của Anh. Cậu bị bỏ lại với hàng trăm cây cần sa con.
“Khi cháu đến, cháu được bảo là từ giờ phải chăm những cây này”, Bảo kể và nhớ lại ngày cậu bị một người đàn ông và một phụ nữ Việt Nam đưa tới căn hộ nhỏ tầng 2, nơi có đầy chậu nhựa màu đen chứa những cây nhỏ. Cậu không biết đó là cây gì và tại sao phải chăm cây.
Tủ lạnh có đủ thức ăn cho Bảo trong 1 tháng, và cậu được bảo nếu làm tốt thì cậu sẽ được mua thức ăn mới. Nhưng đồng thời, hai người kia cũng dọa: “Nếu mày không tưới nước cho đúng thì không được cho thức ăn nữa và mày sẽ chết đói”.
 |
Bảo, 15 tuổi, đề nghị giấu kín danh tính của mình. (Ảnh: The Guardian) |
Bảo được cung cấp các chỉ dẫn phải làm với hệ thống chiếu sáng phức tạp, phải đảm bảo nguồn điện không bị quá tải. “Cháu phải rất cẩn thận thì điện mới không cháy hoặc nổ”.
Một chiếc ghế sofa được kê ở hành lang hẹp cho Bảo ngủ để tiết kiệm không gian cho cây trồng. Gần như cậu chỉ có một mình, không liên lạc với ai. Các cửa sổ đều bị che kín. Thỉnh thoảng hai người đàn ông tới để kiểm tra cây và nếu thấy không ổn thì họ đánh đập Bảo.
Trước khi bị bắt cóc và bị đưa tới Anh, Bảo - vốn là một đứa trẻ mồ côi - sống trong cảnh không nhà, trú ở gầm cầu với một đám bạn. Hai năm sau khi được giải cứu, cậu mới bắt đầu kể về những gì mình phải trải qua. Nhưng cậu vẫn cảm thấy đau đớn và phải dừng lại giữa chừng khi trả lời phỏng vấn tại Hiệp hội Trẻ em - một quỹ từ thiện chuyên giúp đỡ những người như cậu.
Bảo nhớ lại khoảng thời gian sống trong căn hộ trồng cần sa. “Trên đầu cháu toàn dây và bóng điện lủng lẳng. Cháu phải rất cẩn thận. Chỗ nào cũng có dây và bóng điện. Cháu phải tránh hết sức mỗi khi tưới nước. Và có quá nhiều cây phải chăm sóc”.
Bảo không được phép mở cửa cho bất kỳ ai. Vì vậy, khi cảnh sát đến, cậu cố trốn dưới những cái cây đã cao đến thắt lưng mình. Và khi bị cảnh sát xét hỏi, Bảo không thể trả lời vì không biết tiếng Anh. Bảo bị còng tay và đưa về đồn. Một cố vấn pháp luật được chọn khuyên cậu nhận tội trồng cần sa, dù thực tế cậu chỉ là đứa trẻ và bị buôn tới Anh.
Bảo hiện đang đi học trở lại, bù đắp những thiếu hụt kiến thức mà cậu bị gián đoạn từ khi lên 10. Cậu hy vọng sẽ nâng cao được nhận thức về thực trạng đen tối mà mình là một nạn nhân.
“Khi cháu nhìn thấy người ta hút cần sa, cháu cảm thấy họ đang bóc lột những đứa trẻ như cháu. Cháu muốn mọi người biết về những nỗi đau trong quá trình sản xuất cần sa”.
Trong suốt thập niên qua, tội ác này đã bị che đậy với các băng đảng táo tợn lập ra những nhà máy cần sa bên trong những dãy nhà liền kề ở khắp nước Anh. Gần đây, cảnh sát phát hiện xu hướng các cơ sở được mở rộng hơn, do các tội phạm Anh điều hành, và vẫn sử dụng những kẻ buôn người từ Việt Nam cung cấp lao động cho chúng bóc lột.
(TNO) Trông nhỏ con so với tuổi của mình, Bình xinh trai và cư xử nhã nhặn, nhưng mặt em hầu như lúc nào cũng đờ đẫn.
>> Nga truy tố 6 người Việt ép đồng hương làm 'nô lệ lao động
Giống như phần lớn những thiếu niên 16 tuổi khác, Bình luôn cắm mặt vào chiếc smartphone của mình.
Tuy nhiên, ba năm trước, chiếc smartphone chính là công cụ để những tên buôn người sử dụng để kiểm soát em từng li từng tí, sau khi đã dụ dỗ được Bình rời khỏi nhà mình ở thành phố Hải Phòng, tờ The Sunday Times (Anh) cho biết.Dù hiện đã được sống an toàn cùng với những nhân viên xã hội tại Anh, nhưng Bình vẫn luôn giữ chặt chiếc điện thoại di động bên mình như thể nó sẽ phát nổ nếu em rời khỏi nó.
Theo điều tra của The Sunday Times, rất nhiều thợ tại các tiệm làm móng tay (nails shop) Việt Nam trên toàn nước Anh là nạn nhân của các nhóm buôn người.
Một số người bị bọn buôn người buộc phải lao động không công, số khác phải đi bán dâm, để trả nợ “chi phí” mà bọn buôn người bỏ ra để đưa họ sang Anh.
Các tiệm làm móng tay này thường được dùng làm nơi rửa tiền cho các trang trại trồng cần sa ở các vùng nông thôn của Anh.
Bình được cho là từng bị bắt làm nô lệ trong một trang trại như vậy, The Sunday Times cho biết.
Tờ báo Anh biết được câu chuyện thương tâm về cậu bé Việt Nam 16 tuổi này (tức Bình) từ Trung tâm Tư vấn về nạn buôn bán trẻ em thuộc Hội Bảo trợ trẻ em (NSPCC), cơ quan đã từng làm việc với 132 trẻ em bị buôn sang Anh hồi năm 2012, với 37 em trong số đó là người Việt Nam.
Cha của Bình chết vì tai nạn giao thông khi em mới bốn tuổi và mẹ em bắt đầu phải mượn tiền từ những người cho vay nặng lãi để trang trải cuộc sống.
Những người này sau đó đến nói với mẹ Bình rằng họ biết chỗ có thể giúp Bình, khi đó được 13 tuổi, sang Anh làm việc để có tiền trả nợ.
Bình cùng một nhóm những đứa trẻ khác được nhóm này đưa sang CH Czech, rồi bị giấu vào trong những chiếc xe tải để đi một hành trình dài sang Anh, trong tình trạng đói khát và giá rét.
Trước khi được cảnh sát giải cứu hai năm trước đây, Bình bị cầm tù trong một căn nhà khóa trái ở miền bắc nước Anh.
Cậu ở một mình trong căn nhà nói trên suốt cả ngày để trông coi cây cần sa mà sau này cậu kể lại là “có mùi rất kinh khủng”.
Khi được giải cứu, Bình trông bình tĩnh, nhưng đến khi được hỏi về người mẹ ở quê nhà, người mà bọn buôn người luôn đe dọa sẽ đánh cho tàn phế nếu Bình không nghe lời chúng, thì nước mắt cậu bé tuôn lã chã.
Bình kể lại rằng trong hoàn cảnh luôn bị hành hạ về thể xác lẫn tinh thần, toàn bộ hy vọng trốn thoát đều nhanh chóng lụi tàn.
“Khi bị dọa rằng mẹ sẽ bị giết, em gái sẽ bị cắt tay, thì em chỉ còn biết làm theo những gì được bảo và cố không nghĩ về ngày mai”, Bình cho hay.
Đóng 500 triệu đồng để sang Anh… làm nô lệ
Ban Li Va, 22 tuổi, từng là nạn nhân của một đường dây buôn người sang Anh, sinh ra tại một trong những vùng nghèo nhất Việt Nam, The Sunday Times cho biết.
Khi đang thất nghiệp vì không tìm được việc, một người bạn của Ban cho biết anh này có quen một số người biết cách làm giàu nhanh.
“Họ vẽ ra rất nhiều thứ khiến tôi nghĩ qua sống ở Anh sẽ rất tuyệt vời”, Ban nhớ lại.
Anh này sau đó thuyết phục gia đình vay ngân hàng 500 triệu đồng về nộp cho đám người này để được đưa sang Anh.
“Tôi được hứa hẹn là sau một năm làm tại Anh, tôi sẽ có thể kiếm đủ tiền để trả nợ và trợ cấp cho gia đình”, The Sunday Times dẫn lời Ban.
Ban sau đó được lên chuyến bay sang Nga, rồi từ đó anh cùng tám người khác lên một chiếc xe tải chạy sang Pháp. Chuyến đi mất gần 4 tháng.
Sau khi băng qua eo biển Manche bằng phà để qua Anh, anh được chở đến một ngôi nhà ở ngoại ô phía bắc nước Anh, rồi bị nhốt tại đó kèm theo lời đe dọa sẽ bị đánh nếu tìm cách bỏ trốn.
Công việc của Ban là chăm sóc vườn cây cần sa nằm trong căn nhà nói trên. Mùi nồng nặc của loại cây này tràn ngập căn nhà và Ban hoàn toàn bị cách ly với thế giới bên ngoài.
 |
“Ước ao của tôi là có thể mang lại một tương lai tươi sáng cho gia đình mình, nhưng họ không trả cho tôi một xu nào”, Ban thuật lại.
Ban bị bắt khi cảnh sát ập vào căn nhà vài tháng sau khi anh được đưa đến. Ban bị giam sáu tháng trong tù.
“Cảnh sát và quan tòa xem tôi như tội phạm, mặc dù tôi có giải thích với họ rằng tôi chỉ là một nạn nhân”, anh này cho hay.
Ban cũng cho biết cảnh sát không bao giờ lần ra người chủ của trang trại trồng cần sa trong nhà và khi anh bị trục xuất về nước vào năm 2012, gia đình anh gặp rất nhiều khó khăn.
Chính phủ Anh có cho Ban một khoản tiền trị giá 1.500 bảng Anh, tức khoảng 50 triệu đồng, khi quay về nước, nhưng khoản tiền này chỉ đủ trả một phần lãi vay mà gia đình anh đã mượn để đóng lệ phí đi Anh.
Hiện Ban vẫn còn nợ ngân hàng trong khi gia đình thì rất nghèo
Quy định và thủ tục pháp lý giúp người của đảng bóc lột dân nghèo
Quy định và thủ tục pháp lý không rõ ràng tạo điều kiện cho các doanh nghiệp lợi dụng lách luật để cuối cùng bắt người lao động phải chịu những chi phí cao một cách bất hợp lý. Theo khuyến nghị của các nước khác, Việt Nam nên tập trung vào các đầu mối ở cấp tỉnh để đưa người lao động đi nước ngoài để quản lý chặt chẽ hơn.[26]
Bên cạnh đó là tình trạng vi phạm các quy định pháp luật của một số doanh nghiệp Việt Nam với các hình thức như không thẩm định hợp đồng, không đào tạo trước khi đi, không báo cáo danh sách lao động, thu tiền quá quy định… Các tổ chức, cá nhân không có chức năng thực hiện xuất khẩu lao động lừa đảo đưa người lao động sang các quốc gia khác lao động bất hợp pháp, điển hình như tại Malaysia[31] và Đài Loan.
Thông tin thân phận người
lao động VN hay nô lệ da vàng (hoàng chủng lao nô) thời đại HCM
Nhiều lao động Việt Nam qua đời ở nước ngoài, tuy nhiên những con số này chưa được công bố rộng rãi. Bộ Lao động - Thương binh và Xã Hội cho biết những trường hợp chết đã làm thủ tục thông báo về gia đình, còn đăng lên báo thì không có lợi trong dư luận xã hội vì nhiều vấn đề chưa được rõ ràng. Một số trường hợp do khâu kiểm tra sức khỏe không được kỹ nên ra nước ngoài gặp điều kiện lao động căng thẳng, cộng thêm có lao động không giữ mình nên đã uống rượu, dẫn đến đột tử.[26] Có thông tin về trường hợp người lao động mất do tai nạn nhưng hai tháng sau gia đình tại Việt Nam mới được báo tin.[59]
Theo thống kê của Cục Quản lý Lao động Ngoài nước Việt Nam, từ tháng 4 năm 2002 đến đầu năm 2008 đã có hơn 300 trường hợp người lao động Việt Nam chết tại Malaysia.[ Riêng năm 2007, Phóng viên báo Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh thống kê có ít nhất 100 lao động Việt Nam chết tại Malaysia. Con số này nhiều hơn hẳn các thị trường lao động khác, trong đó 1/3 thống kê do "đột tử". Có nhiều nghi vấn chưa giải đáp quanh vấn đề này vì nhiều nhân chứng tại Malaysia và gia đình các nạn nhân khẳng định những người bị chết đều khỏe mạnh, trước đó không có biểu hiện bệnh tật. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cho biết việc khám sức khỏe không cẩn thận là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến lao động bị đột tử phổ biến tại quốc gia này.
Tháng 12 năm 2011, ba lao động tại Nga thiệt mạng vì bị ngạt khí gas. Do xuất khẩu lao động theo đường dây bất hợp pháp nên khi chết, họ không được chôn cất mà chỉ được quấn vải rồi lấp đất lên.
CSVN buôn bán lao nô lời to không cần vốn
Xuất khẩu lao động Việt Nam ra nước ngoài, thường gọi tắt là Xuất khẩu lao động Việt Nam, hay buôn bán nô lệ băng chính dân tộc mình, là hoạt động kinh tế dưới hình thức cung ứng lao động Việt Nam ra nước ngoài theo hợp đồng có thời hạn, phục vụ cho nhu cầu nhân công lao động của doanh nghiệp nước ngoài. Hoạt động này bắt đầu từ năm 1980 dưới hình thức hợp tác lao động với các nước Xã hội chủ nghĩa, trong tình hình kinh tế Việt Nam đang gặp nhiều khó khăn. Kết quả đã đem lại nhiều thuận lợi cho đất nước. Từ khi cơ chế thay đổi năm 1991, hoạt động xuất khẩu lao động phát triển mạnh mẽ, mở rộng thị trường ra nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ. Bước sang thế kỷ 21, có sự tăng đột biến lượng lao động Việt Nam xuất khẩu sang nước ngoài, nhiều nhất tại ba thị trường Đài Loan, Malaysia và Hàn Quốc. Tính đến 2011, Việt Nam có khoảng 500.000 lao động làm việc tại nước ngoài, trong đó 85.650 tại Đài Loan, giữ vị trí thứ 2 về tổng số lao động nước ngoài tại Đài Loan.
Giai đoạn từ 1980 đến 1990[sửa | sửa mã nguồn]
Cuối những năm thập niên 70 và đầu 80, kinh tế Việt Nam trong tình cảm gặp nhiều khó khăn, sản xuất công nghiệp trì trệ, mô hình hợp tác xã không tạo ra cạnh tranh nên không kích thích được sản xuất. Thêm vào đó là các khoản nợ sau chiến tranh cần phải trả và hai cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam và phía Bắc ảnh hưởng nặng nề lên nền kinh tế. Do đó, chính quyền chủ trương đưa lao động ra làm việc tại các nước Xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu.[4]
Năm 1980, Việt Nam bắt đầu xuất khẩu lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài với hình thức chủ yếu là hợp tác sử dụng lao động thông qua các Hiệp định Chính phủ trực tiếp ký kết. Trong giai đoạn này, gần 245.000 lao động và chuyên gia đang làm việc tại các nhà máy, xí nghiệp trong nước được đưa đến 4 nước Xã hội chủ nghĩa (Liên Xô, CHDC Đức, Tiệp Khắc và Bungari).[3] Bên cạnh đưa người đi lao động, Việt Nam cũng đã ký kết về hợp tác chuyên gia trong các lĩnh vực: y tế, giáo dục, nông nghiệp với một số quốc gia châu Phi[4] (Libya, Angeri, Angola, Mozambique, Congo, Madagascar) với con số người đưa sang là 7.200 người; Trung Đông (Iraq) khoảng 18.000 người. Bên cạnh đó, gần 24.000 thực tập sinh và học sinh học nghề tại các nước Đông Âu đã chuyển sang lao động trong những năm thập niên 80. Tổng số lao động được đưa đi trong thời kì này gần 300.000 người.[3]
Theo thống kê của cơ quan chuyên trách, từ năm 1980 đến 1989, ngân sách nhà nước đã thu được khoảng 800 tỷ đồng và hơn 300 triệu USD, một khoản tiền lớn tại thời điểm lúc đó. Ngoài giảm bớt số người thất nghiệp trong nước; người lao động được tiếp cận với công nghệ mới và gửi về nước một khối lượng hàng hóa tiêu dùng khá lớn, giúp cải thiện cuộc sống gia đình tại Việt Nam trong thời kỳ khó khăn.
Năm 1989, có nhiều biến động chính trị lớn xảy ra tại các nước Xã hội chủ nghĩa Đông Âu và khủng hoảng kinh tế, chính trị tại nhiều nước châu Phi, dẫn đến phần lớn các nước này không còn nhu cầu nhận lao động từ Việt Nam. Sau khi nước Đức tái thống nhất vào năm 1990, những công nhân chưa hết hợp đồng được đền bù để trở về nước.[4]
Giai đoạn 1991 đến 2001
Tình hình và nhu cầu thực tiễn cùng với việc cơ chế quản lý kinh tế Việt Nam đang trong thời kỳ đổi mới dẫn đến những thay đổi về cơ chế hoạt động xuất khẩu lao động từ phía chính quyền. Ngày ngày 9 tháng 11 năm 1991, Nghị định về đưa người đi lao động có thời hạn ở nước ngoài ra đời.[4] Cụ thể, các tổ chức doanh nghiệp được cấp phép kinh doanh dịch vụ xuất khẩu lao động thông qua hợp đồng ký với nước ngoài. Cơ chế này đã đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu lao động Việt Nam, mở rộng thị trường xuất khẩu. Số lao động đưa đi nước ngoài tăng đều mỗi năm. Tổng lao động xuất khẩu trong giai đoạn này gần 160.000 người.[3]
Có sự thay đổi về thị trường trong giai đoạn này. Ban đầu, Việt Nam xuất khẩu công nhân xây dựng sang một số nước Trung Đông (chủ yếu là Iraq), Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Kuwait. Năm 1992, Việt Nam ký các hợp đồng xuất khẩu thuyền viên với Đài Loan, Hàn Quốc.
Giai đoạn 2001 đến nay
Từ năm 2006 đến 2008, trung bình mỗi năm có hơn 83.000 lao động xuất khẩu sang nước ngoài, chiếm khoảng 5% tổng số lao động được giải quyết việc làm trong cả nước. Đến năm 2009 đã có khoảng 500.000 lao động Việt Nam làm việc ở 40 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 30 nhóm ngành nghề khác nhau.[7] Vào thời điểm năm 2011, xét về lượng tiếp nhận thì lao động Việt Nam nhiều nhất tại Đài Loan, sau đó là Hàn Quốc, Malaysia, Nhật Bản, Ả Rập Saudi, Lào, Campuchia,... Trong số đó lao động nữ chiếm gần 50%, chủ yếu làm trong ngành phục vụ cá nhân và xã hội và công nghiệp.[8]
Một số thị trường khác như Brunei, Singapore, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng đang được mở rộng. Các quốc gia phát triển có thu nhập cao như Úc, Mỹ, Canada, Phần Lan và Ý cũng là mục tiêu xuất khẩu lao động Việt Nam hướng đến.
Năm 2008, Hàn Quốc nhận thêm 12.000 lao động Việt Nam mới và tái tuyển dụng 6.000 lao động, tăng số lao động Việt Nam tại quốc gia này lên gần 50.000 lao động.[7] Đến năm 2011, Việt Nam có khoảng 60.000 lao động tại Hàn Quốc[9] và 85.650 tại Đài Loan - giữ vị trí thứ 2 về tổng số lao động nước ngoài tại Đài Loan.[10]
Không giống với Đài Loan và Malaysia được xem là thị trường truyền thống ít đòi hỏi, Nhật Bản được đánh giá là thị trường có nhiều đòi hỏi cao. Tuy nhiên, theo những chính sách và chương trình hợp tác tạo nhiều thuận lợi, lượng tu nghiệp sinh Việt Nam sang Nhật làm việc ngày càng tăng.[11] Với con số 35.000 tu nghiệp sinh theo thống kê năm 2011, Việt Nam đứng thứ 2 trong tổng số 14 nước có tu nghiệp sinh làm việc tại Nhật Bản (sau Trung Quốc). Chất lượng lao động cũng được tín nhiệm.
Năm 2011, tổng số lao động Việt Nam xuất khẩu sang nước ngoài theo số liệu từ Cục Quản lý Lao động Ngoài nước là 81.475 người.[6] Theo thống kê của Hiệp hội Xuất khẩu Lao động Việt Nam, con số này là 88.298 người.[13] Riêng số lao động Việt Nam đang có mặt tại bốn thị trường lớn nhất là Đài Loan, Malaysia, Hàn Quốc và Nhật Bản là hơn 200.000 người (40% tổng số lao động Việt Nam tại nước ngoài).[14]
Năm 2013 con số người Việt Nam lao động ở ngoại quốc tăng lên hơn 88.000, vượt con số chỉ tiêu của nhà nước. Đài Loan tiếp tục là nơi mướn nhiều người Việt nhất, chiếm hơn 46.000 người. Nhật Bản và Malaysia là hai quốc gia kế bảng hạng hai và hạng ba
Đơn vị tuyển dụng và sử dụng lao động
Chi phí môi giới
Công ty môi giới có trách nhiệm giúp người lao động làm thủ tục cư trú và giấy tờ thuế đồng thời tìm công việc thích hợp, sau đó nhận được một khoản cố định từ lương hàng tháng của người lao động.
Mặc dù theo luật định, mức trần tiền môi giới cho các thị trường cứ mỗi năm của hợp đồng không vượt quá một tháng lương của người lao động, tuy nhiên trong thực tế, nhiều công ty xuất khẩu đòi hỏi người lao động phải đóng phí môi giới cao hơn. Ngoài ra còn tiền dịch vụ (mức trần khoảng 10% của lương tháng, đóng trước 18 tháng) trả cho công ty xuất khẩu, chi phí đặt cọc "chống trốn", chi phí dạy nghề và ngoại ngữ trước khi xuất hành, vé máy bay lượt đi,... Nhiều lao động đã phải thế chấp đất và nhà cửa hay vay mượn để có đủ tiền lo chi phí.
Theo sự tính toán của báo Lao động: "Mức lương tối thiểu người lao động được hưởng là 15.840 Đài tệ/tháng. Bị trừ thuế tại Đài Loan: 3.168 đài tệ; phí cho công ty Việt Nam tuyển dụng lao động là 12%/tháng lương: 2.000 đài tệ; bảo hiểm tại Đài Loan: 46 đài tệ; phí môi giới 5.750 đài tệ. Mỗi tháng người lao động được ứng 2.000 đài tệ để sinh hoạt. Như vậy với mức lương 15.840 đài tệ/tháng, sau khi trừ các chi phí, người lao động chỉ tiết kiệm mỗi tháng khoảng 2.876 đài tệ. Số tiền này chỉ bằng 1/2 số tiền chi cho môi giới. Nếu với việc quy đổi khoảng 33 đài tệ = 1 USD thì họ chỉ còn giữ lại để gửi về nhà khoảng 87 USD/tháng. Như vậy có thể nói người lao động làm việc quần quật trong 1 tháng chủ yếu chỉ để trả cho các loại phí và chủ yếu là phí môi giới."[58] Cứ mỗi người lao động thì công ty môi giới có thể hưởng lợi gấp ba lần số tiền mà mỗi người làm công có thể để dư được (phí môi giới gần gấp 2, và phí dịch vụ gần bằng) và gần phân nửa số lương tháng của họ, dù không phải trực tiếp lao động.
Theo luật của Đài Loan, mức phí môi giới lao động phải trả hàng tháng là từ 47 đến 56 USD, tuỳ thuộc thời hạn hợp đồng. Tuy nhiên, có nguồn tin cho biết có nhiều trường hợp bên môi giới lấy số tiền nhiều hơn mức cho phép và không quan tâm đến quyền lợi của người lao động.
Lừa đảo và buôn người
Đã có nhiều hiện tượng lừa đảo xuất khẩu lao động từ cá nhân tự phát đến có tổ chức tại Việt Nam. Điều này xuất phát một phần từ nhu cầu muốn được xuất khẩu lao động từ phía người dân trong nước. Như năm 2011, kỳ thi tiếng Hàn đạt kỷ lục về lượng thí sinh tham dự với gần 67.000 người, gấp hơn 2 lần so với năm 2010 và hơn 8 lần so với năm 2009, trong khi số lượng hồ sơ phía Hàn Quốc đăng ký lựa chọn là 15.000 và chỉ nhận tuyển khoảng 13.000 người.[65]
Theo số liệu của công an Thành phố Hà Nội, riêng khoảng thời gian từ đầu năm 2006 đến giữa 2007, tại Hà Nội có hơn 2.000 nạn nhân bị lừa đảo xuất khẩu lao động sang Đài Loan và Hàn Quốc, tổng lợi nhuận chiếm đoạt là hơn 52 tỷ đồng.Tại Hà Nội còn có hiện tượng giả danh cán bộ quản lý, lừa đảo xuất khẩu lao động hoặc lừa đưa người đi xuất khẩu lao động bằng con đường du học.[68] Mặc dù một số công ty vi phạm Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng bị xử phạt hành chính với mức phạt chỉ từ 1500 USD trở xuống.
Nhiều lao động Việt Nam tại Malaysia bị lừa đảo hợp đồng lao động và bị ngược đãi, đánh đập, bỏ đói, tìm kiếm sự can thiệp để về Việt Nam.
Đối với việc xuất khẩu lao động sang Nga, người lao động rất dễ bị lừa và không thể kiếm được chỗ làm hợp pháp nếu không qua doanh nghiệp xuất khẩu lao động đã được cấp phép. Có hàng nghìn người Việt Nam bị rơi vào cảnh "nô lệ lao động" tại thị trường này. Họ bị nhốt dưới khu vực ngầm cách biệt với thế giới bên ngoài và lao động vất vả tại những xí nghiệp may phi pháp, bị bóc lột thậm tệ, bị thu hoàn toàn giấy tờ tùy thân và cũng không có khả năng tài chính trở về Việt Nam.Đầu năm 2012, một số lao động xuất khẩu bất hợp pháp tại Nga gọi điện cho báo giới Việt Nam cầu cứu về tình hình lao động mà không được trả lương cả năm, trốn ra ngoài thì bị báo cảnh sát bắt và phạt tiền.[62]
Có tình trạng nhiều đối tượng, công ty lừa đảo người lao động Việt Nam chiếm đoạt tài sản hoặc đưa người lao động sang châu Âu bất hợp pháp. Ngoài ra còn có dấu hiệu hình thành các đường dây đưa phụ nữ Việt Nam sang châu Âu, bán vào các ổ mại dâm.[37]
Từ 2004 đến 2008, khoảng 5.400 người đã chấp nhận vay mượn tiền để xuất ngoại đi lao động tại các thị trường như Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan và Úc nhưng không đi được vì bị lừa.
Vi phạm hợp đồng và bóc lột
Việc vi phạm hợp đồng có thể diễn ra từ nhiều phía: nhà môi giới, nhà tuyển dụng hoặc lao động.
Các lao động Maylaysia bị nhà mội giới xuất khẩu bỏ mặc ngay sau khi sang nước ngoài, nhận được việc làm không theo nội dung như trong hợp đồng. Một số rơi vào tình trạng việc làm lúc có lúc không, bị quỵt lương, bị chuyển nơi làm việc nặng liên tục như bốc vác, hàn xì, đổ bê tông,...[36] Đây là thị trường được xem la có thu nhập thấp, rủi ro cao. Thu nhập bình quân của các lao động này ở Malaysia là khoảng 2,5 triệu đồng/tháng.[30] Người lao động có thể phải làm việc 12 giờ mỗi ngày tại những công trường công việc nặng nhọc trong điều kiện lao động nguy hiểm mà công nhân địa phương không chịu làm và nhiều tháng liền không được trả lương đồng thời bị ngược đãi. Phản đối điều này, năm 2005, một nhóm lao động Việt Nam đã biểu tình trước tòa tháp đôi Petronas ở thủ đô Kuala Lumpur của Malaysia. Tương tự, tại Đài Loan, công việc chính của người lao động xuất khẩu là làm trong các ngành mà người dân địa phương không đoái hoài hoặc chê vì lương quá thấp.
Tại Qatar, số lao động Việt Nam có tỷ lệ vi phạm hợp đồng cao do các yếu tố như 95% tham gia công việc xây dựng nặng nhọc, thời tiết khắc nghiệt, thu nhập trên 200 USD/tháng, khác biệt lớn về văn hoá, các vấn đề về pháp luật lao động và giải quyết tranh chấp cùng một số yếu tố kinh doanh, cờ bạc, trộm cắp phát sinh từ phía lao động Việt Nam.
Tại Cộng hòa Séc, người lao động Việt Nam gặp phải tình trạng bóc lột, bỏ đói và nhiều vấn đề phức tạp khác. Giới truyền thông đại chúng Séc sử dụng rộng rãi cụm từ "nô lệ thời đại mới" để nói về những công nhân ngoại quốc.
Năm 2010, 120 người lao động thời vụ Việt Nam tại Thụy Điển tổ chức biểu tình để phản đối điều kiện làm việc.
