Theo Telegraph, Cherif Kouachi, 32 tuổi và anh trai Said, 34 tuổi, đều được đào tạo và huấn luyện bởi một mạng lưới Hồi giáo Pháp có quan hệ với tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS). 

Farid Benyettou. Ảnh: Telegraph

Nhóm Hồi giáo này có tên là "Buttes-Chaumont", theo tên một công viên ở Paris, nơi các thành viên gặp nhau. "Buttes-Chaumont" thành lập đầu những năm 2000 và được xem là tiên phong trong phong trào thánh chiến ở nước ngoài. 

Lớn lên cùng bố mẹ nuôi ở Rennes sau khi bố mẹ đẻ gốc Algeria qua đời, Cherif, quay lại Paris với anh trai khi bước vào tuổi thiến niên và làm nghề vận chuyển pizza. 

Trong thời gian này, y bắt đầu thân thiết với Thamer Bouchnak, một người Pháp gốc Tunisia có mong muốn trở thành một chiến binh Hồi giáo.  Cả hai đều căm phẫn với cuộc chiến của Mỹ ở Iraq. Những hình ảnh quân đội Mỹ tra tấn tù nhân ở nhà tù Abu Ghraib được cho là khiến hai thanh niên này rất tức giận.

Cherif và Thamer sau đó gặp Farid Benyettou, một kẻ tuyển dụng chiến binh ở Iraq đang hoạt động tại quận 19 Paris. Y đóng vai trò như một "lãnh đạo tinh thần" và sợi dây liên kết giữa vùng ngoại ô Iraq và thủ đô Pháp. 

Năm 2005, Cherif và Thamer bị bắt khi đang chuẩn bị bay sang Syria để đến Iraq chiến đấu.

Dù tuyên bố bị Hồi giáo cực đoạn "lừa phỉnh", trong thời gian ở tù để chờ xét xử, Cherif tiếp tục làm quen với Djamel Beghal. Khi đó, Beghal đang thụ án 10 năm tù vì âm mưu đánh bom sứ quán Mỹ ở Paris năm 2001. 

Cherif bắt đầu bị xét xử năm 2008, cùng các thành viên khác của mạng lưới. Dù không phủ nhận ý định sang Iraq chiến đấu, Cherif nói rằng y sau đó đã vỡ mộng.

Sau khi lĩnh án 3 năm tù, trong đó có 18 tháng án treo, y còn gặp gỡ một kẻ cộm cán hơn đó là Salim Benghalem, người Pháp gốc Algeria, một trong những tên khủng bố quốc tế bị Mỹ truy lùng gắt gao nhất.

Salim Benghalem. Ảnh: Telegraph

Benghalem từng lĩnh án tù 11 năm vì tội giết người nhưng được phóng thích sớm ba năm nhờ cải tạo tốt. Năm 2012, y bỏ lại vợ và hai con nhỏ sang Syria và gọi điện về tuyên bố đã gia nhập IS.

Tháng 10 năm ngoái, Bộ Ngoại giao Mỹ mô tả y là "một thành viên IS và một phần tử cực đoan Pháp tại Syria". Y đồng thời bị liệt vào một trong 10 "chiến binh khủng bố nước ngoài" bị truy nã gắt gao nhất. 

Benghalem cũng thuộc một nhóm chiến binh Hồi giáo âm mưu phá ngục để giải thoát cho một kẻ có liên quan đến vụ đánh bom ga tàu ở Paris năm 1995, làm 30 người bị thương. 

Một cá nhân nguy hiểm khác cũng có liên quan đến Cherif là Boubaker al-Hakim, người Tunisia gốc Pháp. Y đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới Buttes-Chaumont và bị tình nghi tham gia vào việc tuyển dụng cũng như tổ chức hậu cần cho các chiến binh Pháp sang Iraq chiến đấu. Y đã tuyển dụng các tân binh đến Fallujah, thành phố trở thành căn cứ của al-Qaeda vào năm 2004.

Năm 2008, cả Hakim và Cherif đều bị bắt. Mạng lưới Buttes-Chaumont từ đó cũng được cho là tan vỡ. Tuy nhiên, năm 2013, Hakim xuất hiện ở Tunisia và sát hại hai chính trị gia.

Boubaker al-Hakim. Ảnh: Telegraph

Y đã tuyên bố nhận trách nhiệm về vụ việc trong một video thay mặt IS được công bố vào tháng trước và quay tại lãnh thổ do IS kiểm soát.

"Bọn tao sẽ quay lại và giết chết một số bọn mày. Bọn mày sẽ không sống trong hòa bình được đâu, cho đến khi Tunisia áp dụng luật Hồi giáo", y đe dọa.

Một chuyên gia Pháp nhận định Hakim chính là sự móc nối giữa anh em Kouachi với IS. "Không thể có hành động trên quy mô dẫn tới vụ thảm sát ở Charlie Hebdo mà không có sự hỗ trợ của Daesh", ông nói, dùng tên Arab của IS.

Anh Ngọc

Nguồn cơn nào khiến các tay súng thảm sát ở Paris

Tiếng hét của các tay súng trong vụ tấn công tòa soạn Charlie Hebdo có thể hé lộ về nguyên nhân dẫn đến vụ khủng bố, khi quy định Hồi giáo cấm khắc họa nhà tiên tri Mohammed, điều tạp chí này đã nhiều lần thực hiện.

• Pháp công bố ảnh nghi phạm gây thảm sát ở tòa báo  /  Cảnh sát đổ về miền bắc Pháp, săn hai nghi phạm

Hai phụ nữ đau đớn trong lễ tượng niệm nạn nhân vụ tấn công khủng bố tòa soạn tạp chí Charlie Hebdo. Ảnh: Reuters

Giới chức Pháp vẫn đang cố gắng xác định nguyên nhân khiến các tay súng tấn công Charlie Hebdo, tạp chí châm biếm tại Paris, khiến 12 người thiệt mạng. Theo truyền thông Pháp, các tay súng đã hét lên "Chúng tao báo thù cho nhà tiên tri!" khi họ xông vào tòa soạn.

Charlie Hebdo là tạp chí từng đăng tải tranh khắc họa nhà tiên tri Mohammed thường theo hướng tiêu cực, khiến nhiều người Hồi giáo trên thế giới phẫn nộ.

Quy định cấm khắc họa nhà tiên tri Mohammed 

Theo Hadith, tài liệu ghi lại câu nói của nhà tiên tri Mohammed và những người thân cận nhất, việc khắc họa ông bị cấm. Điều này nhằm tránh việc thờ phụng ông, vốn đã lan rộng tại nơi "khai sinh" của Hồi giáo ở Arab. 

Một giáo lý trọng yếu của đạo Hồi là Mohammed là con người chứ không phải là Thượng Đế. Việc khắc họa ngoại hình của ông có thể dẫn đến việc tôn thờ một người trần thay vì Thánh Allah. 

"Tất cả đều bắt nguồn từ quan niệm thờ phụng đấng linh thiêng. Trong Hồi giáo có một quan niệm mạnh mẽ cho rằng Thượng Đế phản đối tất cả sự khắc họa Người và những cá nhân được sùng bái", Akbar Ahmed, trưởng khoa Nghiên cứu Hồi giáo tại Đại học Mỹ cho biết.

"Nhà tiên tri cho rằng nếu mọi người nhìn thấy khuôn mặt của mình được khắc họa bởi những người khác, họ sẽ bắt đầu thờ phụng ông", Ahmed nói thêm. "Vì vậy, chính ông đã phản đối những hình ảnh như vậy và khẳng định rằng 'tôi chỉ là người trần'".

Trong các nhà thờ Hồi giáo dòng Sunni, những chi nhánh lớn nhất của đạo Hồi đều không có hình ảnh vẽ người. Không gian thường được trang trí với những câu trích từ kinh Qur'an. "Tranh vẽ và hình ảnh đều bị cấm thờ phụng", Mohamed Magid, một lãnh tụ Hồi giáo và cựu giám đốc của Hiệp hội Hồi giáo Bắc Mỹ cho biết.

Trong lịch sử từng có những người Hồi giáo khắc họa nhà tiên tri, đặc biệt là trong các dòng không phải là Sunni, Omid Safi, một giáo sư nghiên cứu tôn giáo tại Đại học Duke cho biết và liệt kê các nước Iran, Thổ Nhĩ Kỹ và khu vực Trung Á là những nơi có hình ảnh của Mohammed.

Tuy nhiên, ngay cả việc khắc họa Mohammed của các họa sĩ Hồi giáo cũng là một vấn đề nhạy cảm. Ahmed, đại sứ Pakistan tại Anh và Ireland, nói rằng nghệ sĩ Hồi giáo trong thế kỷ 15 và 16 đã vẽ nhà tiên tri, nhưng tránh khắc họa khuôn mặt ông.

"Họ sẽ vẽ như thể nhà tiên tri đang mang mạng che mặt. Vì vậy, giáo hội chính thống không thể phản đối bức họa của họ. Đó là giải pháp mà họ nghĩ ra", Ahmed nói.

Trong một bộ phim Hồi giáo có tên gọi "Người đưa tin", được lưu hành khắp thế giới Hồi giáo trong những năm 1970 và 1980, người xem chỉ có thể nhìn thấy bóng của nhân vật nhà tiên tri.

Người Hồi giáo làm lễ cầu nguyện tại Paris, Pháp. Ảnh: The Australian

"Trả thù"

Các học giả tôn giáo cho rằng quy định cấm khắc họa nhà tiên tri Mohammed không bị vi phạm trong những thế kỷ trước đó vì sự ngăn cách giữa thế giới Hồi giáo và phương Tây.

Trong thời đại toàn cầu hóa, những người không theo đạo Hồi và các nhà phê bình Hồi giáo đã tự do khắc họa Mohammed, kể cả theo hướng tiêu cực. Việc mô tả nhà tiên tri một cách châm biếm không phải là điều mới mẻ, tuy nhiên nó chỉ xuất hiện vào thời hiện đại, Hussein Rashid, một giáo sư nghiên cứu Hồi giáo tại Đại học Hofstra ở New York cho biết.

Ở Mỹ, nơi những người Hồi giáo đã tương đối hòa nhập với cuộc sống, các phần tử cực đoan hồi năm 2010 phản đối hình ảnh của nhà tiên tri Mohammed trong một tập phim hoạt hình châm biếm "South Park". Sau đó, họa sĩ Molly Norris tại Seattle đề xuất tổ chức ngày "Mọi người vẽ chân dung Mohammed", để phản ứng trước lời dọa giết những người tham gia sản xuất tập phim hoạt hình nói trên. Sau khi hoạt động này được thông báo, lãnh đạo của al-Qaeda ở bán đảo Arab vào thời điểm đó, Anwar al-Awlaki đưa Norris vào danh sách đen của tổ chức.

Một họa sĩ truyện tranh người Đan Mạch năm 2006 vẽ nhà tiên tri đội một quả bom đã châm ngòi giống như  một chiếc khăn xếp, làm kích động các cuộc biểu tình trên khắp thế giới.

"Tại châu Âu, nơi người Hồi giáo còn cảm thấy "bí bách", những hình ảnh này không chỉ được coi là châm biếm, nhưng mà còn bị cho là hành vi ức hiếp", Rashid nói.

Tuy quy định cấm khắc họa Mohammed nhằm mục đích tránh người Hồi giáo thờ phụng ông, các cuộc tấn công bạo lực để phản đối hình vẽ nhà tiên tri lại xuất phát từ nguyên nhân là những hình ảnh này không thể hiện sự tôn kính", Rashid nói thêm.

Tòa soạn Charlie Hebdo tháng 11/2011 bị thiêu cháy vào đúng ngày tạp chí dự kiến phát hành số mới, có trang bìa dường như nhằm châm chọc luật lệ Hồi giáo. Tranh châm biếm vẽ nhà tiên tri Mohammed để râu và vấn khăn, với một bong bóng lời thoại viết "phạt 100 roi nếu ngươi không cười lăn lộn".

Hồi tháng 9/2012, trong khi Pháp phải đóng cửa đại sứ quán ở khoảng 20 quốc gia vì sự phẫn nộ toàn cầu với bộ phim mang nội dung xúc phạm đạo Hồi, "Sự ngây thơ của người Hồi giáo", Charlie Hebdo lại tiếp tục xuất bản một tranh biếm họa về nhà tiên tri.

Đoàn người biểu tình phản đối bộ phim xúc phạm Hồi giáo ở Đức. Ảnh: AP

Nhà báo của Charlie Hebdo, Laurent Leger vào thời điểm đó giải thích rằng tranh châm biếm không nhằm khiêu khích để gây phẫn nộ hoặc kích động bạo lực."Mục đích chỉ là gây cười", Leger nói BFMTV vào năm 2012. "Chúng tôi muốn cười nhạo những kẻ cực đoan. Họ có thể là người Hồi giáo, Do thái hoặc Công giáo. Ai cũng có thể theo một tôn giáo nào đó, nhưng những suy nghĩ và các hành vi cực đoan là điều chúng tôi không thể chấp nhận".

Tuy nhiên, đối với nhiều người Hồi giáo, việc mô tả Mohammed, nhà tiên tri được tôn thờ và là một mẫu mực về đạo đức không phải là vấn đề gây cười. "Đáp trả bằng bạo lực rõ ràng là sai trái", Rashid nói, "tuy nhiên, những hành vi này không thật sự vì phẫn nộ tôn giáo, mà mục đích chính là để trả thù".

​Phương Vũ (Theo CNNVOV.VN - Tờ Le Monde cho biết, toàn bộ lực lượng cảnh sát Paris hiện đang được huy động để truy lùng 3 kẻ khủng bố trong vụ sả xúng.

Theo nguồn tin báo chí, 2 trong số 3 kẻ khủng bố là anh em trai, tuổi khoảng 32 và 24 tuổi, người gốc Paris, sống ở quận 10, sát trụ sở tòa soạn Charlie Hebdo ở quận 11. Tên thứ ba nhiều khả năng trẻ hơn, chỉ khoảng 18 tuổi, là học sinh lớp 12 tại một trường cấp 3 ở Reims.

Trao đổi với phóng viên Thùy Vân - thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam tại Pháp về diễn biến tình hình.

** Hẳn là người dân Paris vẫn chưa hết bàng hoàng sau vụ xả súng kinh hoàng vào trụ sở tòa soạn tờ báo châm biếm Charlie Hebdo ở thủ đô Paris khiến 12 người thiệt mạng. Cho đến lúc này, đã có những thông tin gì  về hung thủ cũng như động cơ của vụ tấn công hay chưa? 

PV Thùy Vân: Đến giờ này ở Pháp, tức nửa đêm giờ Paris, có thể nói cả nước Pháp đang thức trắng chờ đợi những thông tin mới nhất, trong khi đã bước sang những giờ phút đầu tiên của ngày Quốc tang để tưởng niệm các nạn nhân.

 
Cả nước Pháp đang thức trắng chờ đợi những thông tin mới nhất

Những thông tin chính thức mới nhất được đưa ra từ sau buổi họp báo của công tố viên trưởng Paris vào đầu giờ tối. Theo đó, đã có 3 nghi phạm tham gia vào vụ tấn công tòa soạn báo Charlie Hebdo chứ không phải 2 như thông tin ban đầu. 2 kẻ đã trực tiếp cầm súng xông vào tòa soạn giết hại các nhân viên của báo, kẻ thứ 3 được cho là đứng ngoài cảnh giới.

Sau khi rời khỏi tòa nhà, những kẻ này đã bị cảnh sát truy đuổi và đã diễn ra 3 cuộc đọ súng giữa cảnh sát với những tên khủng bố. Ở cuộc đọ súng đầu tiên gần tòa soạn Charlie Hebdo, một cảnh sát đã bị sát hại. Trên đường tháo chạy, những tên khủng bố còn đâm xe làm bị thương một nữ tài xế. Tiếp đó, chúng đã cướp một chiếc ô tô khác và tẩu thoát về phía Bắc Paris, sau đó vứt xe ở quận 19 và chạy trốn. Đầu buổi tối, cảnh sát Pháp đã lục soát 2 căn hộ tình nghi nhưng chưa có thông tin.

Tin tức mới nhất mà tờ Le Monde vừa đưa lên cho biết, hiện cảnh sát Pháp đã xác định được danh tính của 3 kẻ khủng bố và đang ráo riết truy bắt. Toàn bộ lực lượng cảnh sát Paris đã được huy động để truy lùng những kẻ này.

Theo kênh châu Âu 1, trong số 3 kẻ tình nghi, có 2 anh em trai khoảng 32 và 24 tuổi, có khả năng là người Paris sống ở quận 10 sát quận 11 nơi có trụ sở tòa soạn báo Charlie Hebdo. Tên thứ 3 có thể trẻ hơn, chỉ khoảng 18 tuổi, vừa đăng ký lớp 12 tại một trường cấp ba ở thành phố Reims - cách Paris khoảng 150km về phía Đông – nơi cảnh sát Pháp tăng cường tìm kiếm suốt đêm thứ 4. Một chứng minh thư và một số phụ kiện như hai túi xách thể thao, băng nạp đạn AK được thu thập trong chiếc xe bị bọn chúng bỏ lại…

Một thông tin nữa theo báo chí, là một trong hai anh em kẻ tinh nghi đã từng bị truy đuổi vì dính đến một vụ khủng bố vào năm 2008, hắn bị cho là nằm trong “mạng lưới Irak” tại quận 19 của Paris. Tuy nhiên, những thông tin này chưa được khẳng định chính thức.

** Vậy vấn đề đảm bảo an ninh tại Paris cũng như trên toàn nước Pháp hiện nay như thế nào?

PV Thùy Vân: An ninh ở thủ đô Paris và vùng Ile-de-France hiện vẫn đang được đặt trong tình trạng cao nhất của hệ thống an ninh Vigipirate, ở mức “báo động khủng bố”. Ngoài cảnh sát thì hiến binh và quân đội cũng đã được huy động để bảo vệ an ninh, không chỉ ở Paris mà còn trên toàn nước Pháp.

Những điểm được ưu tiên bảo vệ là nhà ga, bến tàu, các cơ quan công quyền và đặc biệt là các điểm công cộng bởi lẽ, ngay trong chiều tối qua, hàng trăm nghìn người dân Pháp trên khắp cả nước đã đổ xuống đường bày tỏ sự đoàn kết với các nạn nhân và lên án vụ khủng bố đẫm máu.

Tôi đã có mặt ở quảng trường Cộng hòa ở thủ đô Paris tối qua, nơi chỉ cách hiện trường vụ xả súng hơn 1km và chứng kiến bầu không khí. Hơn 3 vạn người đã có mặt. Họ hô vang những khẩu hiệu ủng hộ Charlie Hebdo và bày tỏ sự quyết tâm chiến đấu đến cùng chống lại chủ nghĩa khủng bố.

 
PV VOV tại quảng trường Cộng hòa ở Paris

** Tổng thống Pháp gọi vụ xả súng là vụ tấn công khủng bố. Theo nhận định của chị, nước Pháp sẽ có những biện pháp gì để chống khủng bố cũng như ngăn chặn các vụ tấn công tương tự?

PV Thùy Vân: Từ nhiều năm nay, chính phủ Pháp đã lường trước các nguy cơ bị tấn công khủng bố nên đã xây dựng chương trình Vigipirate để sẵn sàng đối phó với các mối đe dọa an ninh, đặc biệt là sau vụ Merah gần 3 năm trước ở Toulouse.

Tuy nhiên, cuộc chiến chống chủ nghĩa khủng bố là một cuộc chiến lâu dài và phức tạp. Những kẻ khủng bố là những kẻ không lộ diện, chúng có thể mang vỏ bọc là những công dân tốt nhưng ngay lập tức có thể trở thành một kẻ sát nhân man rợ.

Đối phó với chủ nghĩa khủng bố là phải diệt trừ mọi gốc rễ sinh ra nó, từ các xung đột tôn giáo đến các mâu thuẫn xã hội, đặc biệt là chênh lệch giàu-nghèo.

Với thế giới văn minh, chủ nghĩa khủng bố là một bài toán nan giải và nước Pháp cũng không thể tránh khỏi bị cuốn vào vòng xoáy đó, nhất là khi về đối ngoại và quốc phòng, Pháp đang có sự can dự ở nhiều điểm nóng trong thế giới Hồi giáo như Syria, Mali…

 

Thêm một điều nữa, đó là nguy cơ lớn đối với nước Pháp, cũng như nhiều nước phương Tây khác, đó là sự khủng bố đến từ những cá nhân đơn lẻ mang tư tưởng cực đoan, hay còn gọi là những “con sói đơn độc”. Những kẻ này sống lẫn trong xã hội và rất khó kiểm soát. Ở nước Pháp, có cả một thế hệ thanh niên đang bị gạt ra ngoài lề xã hội vì thất học, không công ăn việc làm nên rất dễ bị lôi kéo vào các làn sóng cực đoan. Để đối phó với những kẻ này là một cuộc chiến dài lâu và cam go.

Tuy nhiên, tôi cũng muốn nói thêm một điều rằng nước Pháp bên cạnh việc bảo đảm an ninh cũng đang nỗ lực để tránh đánh đồng đạo Hồi với bọn khủng bố cực đoan. Nhiều thông điệp được phát đi để thể hiện sự tôn trọng đối với cộng đồng đông đảo tới khoảng 4 triệu người Hồi giáo đang sống tại nước Pháp, phần đông sống ôn hòa và thiện chí. Có thông điệp kêu gọi người hồi giáo sát cánh cùng người Pháp trong cuộc chiến truy diệt bọn khủng bố.

Nước Pháp rõ ràng không muốn khuấy động sự hằn thù có thể dẫn đến một thảm kịch về an ninh, xã hội trong lòng nước Pháp./.

PV/VOV